سلطان محمد ميرزا قاجار
292
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
كتول كتول « 7 » ولايت خوبى است از توابع استرآباد [ و ] در دامنهء كوه و جنگل رو به دشت گرگان واقع است . جاى بسيار خوبى است . دهات و مزارع متعدد دارد . شكارگاه باصفايى است . نردن نردن « 8 » از توابع استرآباد و در دامن كوه بر معبر تراكمه واقع است . جاى باصفايى است . گرگان اول دشت قپچاق [ است ] . ولايت بسيار آباد معتبرى بوده است . حال به كلى خراب است و نشيمن طوايف تركمان . سمت مغربش درياى مازندران ، طرف جنوب و مشرقش كوهستان استرآباد و بجنورد خراسان [ است ] . رود گرگان از كوهستان سمت مشرق رو به دشت مىآيد . همهجا [ 189 آ ] از سمت دامنه ، اين بيابان را قطع كرده ، داخل درياى مازندران مىشود . رود بزرگى است . آبش گوارا [ ست ] . ماهيهاى بسيار خوب بزرگ دارد . همهجا مىتوان [ آبش را ] بر زمين سوار كرد . هواى اين ملك مايل به گرمى ، زمين بسيار با قابليت مستعدى است . هيچ آبادى ندارد مگر او به هاى تركمان . همان طوايف زراعت بسيار مىكنند . از علامات شهر گرگان هيچ باقى نيست . [ از ] مجراى چهار نهر بزرگ كه زياده از يك ساعت در آن دشت از طرف شمال رو به جنوب مىآيد ، معلوم مىشود كه اين چهار نهر از رود گرگان جدا شده به آبادى شهر مىآمده است .
--> ( 7 ) . كتول Katul نام دهستانى است از شهرستان گرگان كه در خاور بخش مركزى و باختر بخش راميان واقع است . ( همان كتاب ، ص 227 ) . ( 8 ) . محتملا نردين . يكى از دهستانهاى بخش ميامى شهرستان شاهرود كه در قسمت شمال بخش و نقاط مرتفع سلسله جبال البرز واقع است . ( همان كتاب ، ص 301 ) .